Ο ελληνικός νόμος 4961/2022 για την τεχνητή νοημοσύνη
Τι ζητά ο ν. 4961/2022 από ιδιωτικούς και δημόσιους φορείς που χρησιμοποιούν ΤΝ στην Ελλάδα — ενημέρωση εργαζομένων, μητρώα συστημάτων ΤΝ, πολιτική δεοντολογίας δεδομένων και εκτίμηση αλγοριθμικού αντικτύπου.
Σε έναν διαρκώς μεταβαλλόμενο τεχνολογικό κόσμο, η ανάγκη για ένα κανονιστικό πλαίσιο σχετικά με την τεχνητή νοημοσύνη («ΤΝ») είναι επιτακτική, και ο Κανονισμός για την Τεχνητή Νοημοσύνη («AIA»), η πρώτη προσπάθεια της ΕΕ να ρυθμίσει οριζόντια την ΤΝ και να προωθήσει αξιόπιστα προϊόντα με στοιχεία ΤΝ, αναμένεται με ιδιαίτερο ενδιαφέρον. Ο AIA, η υιοθέτηση του οποίου αναμένεται εντός του 2023, προτείνει μια προσέγγιση βασισμένη στον κίνδυνο. Θεσπίζει, μεταξύ άλλων, κατάλογο απαγορευμένων πρακτικών ΤΝ («μη αποδεκτός κίνδυνος») και ορίζει συγκεκριμένες υποχρεωτικές απαιτήσεις και διαδικασίες αξιολόγησης της συμμόρφωσης για συστήματα ΤΝ υψηλού κινδύνου. Επιπλέον, ειδικές απαιτήσεις διαφάνειας ισχύουν για ορισμένα συστήματα ΤΝ που θεωρούνται περιορισμένου κινδύνου.
Στο ίδιο πνεύμα και εν αναμονή της υιοθέτησης του AIA από την ΕΕ, ο Έλληνας νομοθέτης θέσπισε τον Νόμο 4961/2022 (ο «Νόμος») για τις αναδυόμενες τεχνολογίες πληροφορικής και επικοινωνιών, με στόχο την εισαγωγή κατάλληλων εγγυήσεων για την προστασία των δικαιωμάτων φυσικών και νομικών προσώπων και την ενίσχυση της λογοδοσίας και της διαφάνειας. Ο Νόμος δεν θίγει δικαιώματα και υποχρεώσεις που απορρέουν από τους κανόνες προστασίας δεδομένων. Ρυθμίζει, μεταξύ άλλων, τη χρήση της ΤΝ και εισάγει υποχρεώσεις για ιδιωτικούς φορείς και δημόσιους οργανισμούς που χρησιμοποιούν εργαλεία και συστήματα ΤΝ.
Φορείς του ιδιωτικού τομέα
Οι φορείς του ιδιωτικού τομέα που χρησιμοποιούν συστήματα ΤΝ τα οποία επηρεάζουν διαδικασίες λήψης αποφάσεων σχετικά με εργαζομένους ή υποψήφιους εργαζομένους και τους όρους εργασίας, την επιλογή, την πρόσληψη ή την αξιολόγησή τους, υποχρεούνται να ενημερώνουν με σαφή και επαρκή τρόπο όλους τους εργαζομένους ή υποψήφιους εργαζομένους, πριν από τη χρήση του συστήματος ΤΝ. Οι φορείς οφείλουν, κατ’ ελάχιστον, να παρέχουν σε όλους τους εργαζομένους ή υποψηφίους πληροφορίες για τις παραμέτρους της διαδικασίας λήψης αποφάσεων.
Η ανωτέρω υποχρέωση ενημέρωσης ισχύει και για τις ψηφιακές πλατφόρμες, ως προς τα φυσικά πρόσωπα που συνδέονται με αυτές με σύμβαση εργασίας, σύμβαση παροχής ανεξάρτητων υπηρεσιών ή σύμβαση έργου.
Οι φορείς του ιδιωτικού τομέα υποχρεούνται επίσης:
- να διασφαλίζουν τη συμμόρφωση με τις αρχές της ίσης μεταχείρισης και της μη διάκρισης στον χώρο εργασίας για λόγους φύλου, φυλής, θρησκείας κ.λπ.·
- να συμμορφώνονται με το άρθρο 22 του Γενικού Κανονισμού για την Προστασία Δεδομένων («GDPR») σχετικά με την αυτοματοποιημένη λήψη αποφάσεων σε ατομικό επίπεδο, συμπεριλαμβανομένης της κατάρτισης προφίλ.
Η μη συμμόρφωση με τα ανωτέρω επισύρει διοικητικά και ποινικά πρόστιμα.
Οι μεσαίοι και μεγάλοι φορείς του ιδιωτικού τομέα, κατά την έννοια των παρ. 5 και 6 του άρθρου 2 του ν. 4308/2014, οφείλουν να τηρούν ηλεκτρονικό μητρώο των συστημάτων ΤΝ που χρησιμοποιούν στο πλαίσιο κατάρτισης προφίλ καταναλωτών, αξιολόγησης εργαζομένων ή αξιολόγησης άλλων φυσικών προσώπων με τα οποία συνεργάζονται. Το ηλεκτρονικό μητρώο πρέπει να περιλαμβάνει, κατ’ ελάχιστον, τα εξής:
- περιγραφή των παραμέτρων λειτουργίας, των δυνατοτήτων και των τεχνικών χαρακτηριστικών του συστήματος ΤΝ·
- τον αριθμό και την ιδιότητα των φυσικών προσώπων που αφορά ή ενδέχεται να αφορά·
- τεχνικές πληροφορίες για τον προμηθευτή ή τους εξωτερικούς συνεργάτες που συμμετέχουν στην ανάπτυξη ή τη λειτουργία του συστήματος ΤΝ·
- τη χρονική περίοδο λειτουργίας του συστήματος ΤΝ· και
- τα μέτρα που λαμβάνονται για την ασφαλή λειτουργία του συστήματος ΤΝ.
Οι μεσαίοι και μεγάλοι φορείς του ιδιωτικού τομέα υποχρεούνται επίσης να υιοθετούν πολιτική για τη δεοντολογική χρήση των δεδομένων. Η πολιτική αυτή πρέπει να περιλαμβάνει πληροφορίες για τα μέτρα, τις ενέργειες και τις διαδικασίες που εφαρμόζονται σε ζητήματα δεοντολογίας δεδομένων.
Οι εισηγμένες ανώνυμες εταιρείες υποχρεούνται να περιλαμβάνουν πληροφορίες για την πολιτική δεοντολογίας δεδομένων στη δήλωση εταιρικής διακυβέρνησης που καταρτίζεται σύμφωνα με το άρθρο 152 του ν. 4548/2018.
Δημόσιοι φορείς
Χρήση ΤΝ προβλεπόμενη από τον νόμο: οι δημόσιοι φορείς μπορούν να χρησιμοποιούν συστήματα ΤΝ σε διαδικασίες λήψης αποφάσεων, εφόσον η χρήση αυτή προβλέπεται ειδικά από τον νόμο. Οι νόμοι που επιτρέπουν τη χρήση αυτή πρέπει να προβλέπουν τις κατάλληλες εγγυήσεις για την προστασία των δικαιωμάτων των προσώπων που επηρεάζονται από τις αποφάσεις. Τα ανωτέρω δεν εφαρμόζονται στο Υπουργείο Εθνικής Άμυνας, στο Υπουργείο Προστασίας του Πολίτη και στην Εθνική Υπηρεσία Πληροφοριών.
Εκτίμηση αλγοριθμικού αντικτύπου: πριν από τη θέση σε λειτουργία ενός συστήματος ΤΝ, οι δημόσιοι φορείς υποχρεούνται να διενεργούν εκτίμηση αλγοριθμικού αντικτύπου. Η εκτίμηση αυτή πρέπει, μεταξύ άλλων, να χαρτογραφεί τους πιθανούς κινδύνους για τα δικαιώματα, τις ελευθερίες και τα έννομα συμφέροντα των προσώπων που αφορά ή επηρεάζει μια απόφαση που λαμβάνεται με χρήση ΤΝ, να αξιολογεί τους κινδύνους και τα πιθανά κοινωνικά οφέλη της χρήσης αυτής, να προσδιορίζει το είδος των αποφάσεων που λαμβάνονται με ΤΝ κ.λπ. Η εκτίμηση αυτή είναι πρόσθετη και διακριτή από την εκτίμηση αντικτύπου (DPIA) που επιβάλλει ο GDPR.
Διαφάνεια: οι δημόσιοι φορείς υποχρεούνται να δημοσιοποιούν πληροφορίες που αφορούν, μεταξύ άλλων, την ημερομηνία θέσης σε λειτουργία του συστήματος ΤΝ, τις παραμέτρους λειτουργίας του, τις δυνατότητες και τα τεχνικά χαρακτηριστικά του, καθώς και το είδος των αποφάσεων που λαμβάνονται ή υποστηρίζονται από αυτό. Οφείλουν επίσης να διασφαλίζουν ότι τα φυσικά ή νομικά πρόσωπα που επηρεάζονται ή αφορά μια απόφαση έχουν λάβει γνώση των παραμέτρων λήψης της.
Μητρώο συστημάτων ΤΝ: οι δημόσιοι φορείς υποχρεούνται να τηρούν μητρώο των συστημάτων ΤΝ που χρησιμοποιούν.
Το παρόν άρθρο δεν καλύπτει κάθε πτυχή του ν. 4961/2022 και έχει γενικό ενημερωτικό χαρακτήρα.
Το άρθρο αυτό έχει ενημερωτικό χαρακτήρα και δεν αποτελεί νομική συμβουλή. Για συμβουλές σχετικά με συγκεκριμένη υπόθεση, επικοινωνήστε μαζί μας.